Ερντογάν σε… νευρική κρίση – Μετά τη Chevron

Διαδοχικές προκλήσεις της Άγκυρας μετά την επισημοποίηση του εναδιαφέροντος του αμερικανικού κο0λλσού για τα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης. Σε δεινή θέση η Άγκυρα στο μέτωπο της Συρίας. Οι φόβοι για επίθεση από το Ισραήλ και οι οικονομικές και πολιτικές δυσκολίες στο εσωτερικό της γειτονική χώρας

Των Παναγή Γαλιατσάτου, Ευάγγελου Αρεταίου – ΠΗΓΗ: Realnews

Σε νευρική …κρίση βρίσκεται το τελευταίο διάστημα η τουρκική ηγεσία. Η επισημοποίηση της συμμετοχής της Chevron στο διαγωνισμό για τα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης κατάφερε ένα σημαντικό πλήγμα στη θεωρία της «γαλάζιας πατρίδας» και στα όνειρα του Ερντογάν για ανεξέλεγκτη ηγεμονία στην Ανατολική Μεσόγειο, την ίδια ώρα που η Τουρκία αντιμετωπίζει σημαντικά πισωγυρίσματα σε όλα τα μέτωπα, εσωτερικά και εξωτερικά. Η επίθεση του Ισραήλ στη Ντόχα προκάλεσε πανικό στο καθεστώς Ερντογάν, που ανησυχεί πλέον ότι θα είναι ο επόμενος στόχος λόγω των διευκολύνσεων και της προστασίας που παρέχει στη Χαμάς, ενώ οι πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει (με τη στήριξη και μεσολάβηση των ΗΠΑ) το Ισραήλ στη Συρία περιθωριοποιούν την επιρροή της Τουρκίας και αναζωπυρώνουν τους χειρότερους τουρκικούς εφιάλτες στο Κουρδικό. Όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που ο ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπεντζαμίν Νεντανιάχου επισκέπτεται στις 29 Σεπτεμβρίου για τέταρτη φορά την Ουάσιγκτον, ενώ ο Ερντογάν συνεχίζει να εκλιπαρεί για μια πρόσκληση στο Λευκό Οίκο.

Η Chevron ήταν κατά κάποιον τρόπο η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τον Ερντογάν, που παρά τους λεονταρισμούς του, δεν τολμάει να κάνει οτιδήποτε που θα μπορούσε να εκληφθεί ως πρόκληση από το Ισραήλ, για να εκτονώσει την έντονη νευρικότητα του όμως στράφηκε εναντίον της Ελλάδος, στήνοντας σκηνικό έντασης. Λίγες μέρες πριν από την επικείμενη συνάντηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, η Τουρκία προχώρησε σε μια πρωτοφανή πρόκληση εναντίον της Ελλάδος εκδίδοντας navtex για σεισμικές έρευνες του σεισμογραφικού σκάφους «Piri Reis» στο Αιγαίο. Η Αθήνα απάντησε άμεσα με αντι-Navtex, καταγγέλλοντας παραβίαση αρμοδιοτήτων και αμφισβήτηση της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, καθώς η πορεία του ωκεανογραφικού, όπως αποτυπώνεται στη Navtex περιλαμβάνει σε σημαντικό βαθμό τμήματα του Αιγαίου που είναι εντός χωρικών υδάτων ελληνικών νησιών καθώς και ελληνική υφαλοκρηπίδα

Η Ελλάδα προχώρησε μια μέρα αργότερα σε προγραμματισμένη άσκηση για την οποία κινητοποιήθηκε το σύνολο των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Αυτό αιφνιδίασε τους Τούρκους οι οποίοι αντέδρασαν σπασμωδικά, με μια νέα Navtex στην οποία επανέφεραν το αγαπημένο τους θέμα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών. Ο υδρογραφικός σταθμός της Σμύρνης εξέδωσε NAVTEX με την οποία ζητούσε να αποστρατικοποιηθούν η Θάσος, ο Άγιος Ευστράτιος, τα Ψαρά, η Σαμοθράκη, η Λήμνος, η Λέσβος, η Χίος, η Ικαρία, η Σάμος, η Αστυπάλαια, η Ρόδος, η Χάλκη, η Κάρπαθος, η Κάσος, η Τήλος, η Νίσυρος, η Κάλυμνος, η Λέρος, η Πάτμος, οι Λειψοί, η Σύμη, η Κως και το Καστελόριζο.

Πάρα τις τουρκικές απειλές πάντως, το “Piri Reis” τουλάχιστον ως την ώρα που έκλεινε η ύλη της «R» δεν είχε αναχωρήσει από το αγκυροβόλιό του στη Σμύρνη. Η κυβέρνηση αλλά και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός απαξίωσαν αυτήν την απειλή. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στον Νίκο Χατζηνικολάου στο Κεντρικό Δελτίο του ΑΝΤ1 αναφέρθηκε δεικτικά στο παμπάλαιο ωκεανογραφικό σκάφος και έστειλε ένα μήνυμα ηρεμίας. Τόνισε πως με την Τουρκία θα επιδιώκουμε πάντα να έχουμε ανοιχτούς διαύλους και ειλικρινή συζήτηση, θα μεταφέρουμε όμως και τις θέσεις μας με αυτοπεποίθηση και έχοντας τη βεβαιότητα ότι έχουμε το Διεθνές Δίκαιο με το μέρος μας. Σε ερώτηση αν ανησυχεί για θερμό επεισόδιο απάντησε πως δεν ανησυχεί, πρόσθεσε όμως και ότι δεν επαναπαύεται κιόλας και παρέπεμψε στην προμήθεια της τέταρτης φρεγάτας Belh@rra και ταυτόχρονα στην νέα αναβάθμιση των τριών προηγούμενων. Σε ότι αφορά τις προοπτικές του ελληνοτουρκικού διαλόγου ο Πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι «η Ελλάδα δεν πρόκειται ποτέ να συζητήσει ούτε ζητήματα αφοπλισμού, ούτε προφανώς ζητήματα «γκρίζων ζωνών», ούτε ζητήματα κυριαρχίας».

Σε αυτό το κλίμα, που ασφαλώς δεν είναι και το καλύτερο θα διεξαχθεί η συνάντηση Μητσοτάκη Ερντογάν την Τρίτη το απόγευμα ώρα Ελλάδος στο γνωστό φορμάτ (οι δύο ηγέτες συν οι δύο ΥΠΕΞ συν οι δύο διπλωματικοί σύμβουλοι). Ένα θέμα που ασφαλώς θα απασχολήσει τη συνάντηση είναι και η αίτηση που έχει υποβάλλει η Τουρκία για ένταξη στο μηχανισμό SAFE και η ξεκάθαρη δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη πως θα μπλοκάρει την πρόσβαση της Τουρκίας στο SAFE αν η Άγκυρα δεν άρει το casus Belli. Αυτό έχει ενοχλήσει σφόδρα τον Ερντογάν και την τουρκική ηγεσία και αναμένεται, γύρω από αυτό το θέμα να υπάρξει ένταση και στη συνάντηση, καθώς ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προαναγγείλει ότι θα το θέσει ο ίδιος στην Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το άλλο θέμα που αναμένεται να δημιουργήσει τριβές ανάμεσα στις δύο πλευρές είναι το θέμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου, το οποίο η Τουρκία προσπαθεί εδώ και ένα χρόνο να παρεμποδίσει. Το γεγονός πάντως ότι παρά το βαρύ κλίμα του τελευταίου διαστήματος και των τουρκικών προκλήσεων τον τελευταίο χρόνο αυτή η συνάντηση γίνεται, σημαίνει, όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές ότι δεν είναι στις προθέσεις των δύο ηγετών να αφήσουν την κατάσταση να ξεφύγει…

Σε ένα πολιτικό και κοινωνικό ναρκοπέδιο, που δεν περιορίζεται στα εσωτερικά της σύνορα, δείχνει να εισέρχεται η Τουρκία. Τα πιο ανησυχητικά μηνύματα έρχονται από τη Συρία, όπου η τουρκική εξωτερική πολιτική οδηγείται σε αδιέξοδο: η Άγκυρα παραμένει εγκλωβισμένη ανάμεσα στην ανάγκη να αποτρέψει μια κουρδική αυτονομία στα νότια σύνορά της και στη φθίνουσα δυνατότητά της να επηρεάσει τις εξελίξεις στο πεδίο. Οι απευθείας διαπραγματεύσεις του Ισραήλ με την κυβέρνηση της Δαμασκού, και το σχέδιο που παρουσιάστηκε βγάζει την Άγκυρα έξω από το παιχνίδι αν γίνει αποδεκτό, ενώ η επίθεση της ισραηλινής αεροπορίας στο Κατάρ έχει προκαλέσει πανικό στους Τούρκους που τρέμουν μην έρθει η σειρά τους.

Η Άγκυρα δεν έχει συμμάχους. Οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, που μαζί με τη Ρωσία, παραδοσιακά διαμόρφωναν τις ισορροπίες στη Συρία, έχουν καταστεί ασταθείς και αντιφατικές. Η κυβέρνηση Ερντογάν επιμένει να προβάλλει το αφήγημα μιας «Τουρκίας χωρίς Τρομοκρατία», όμως η πραγματικότητα είναι ότι το κουρδικό ζήτημα παραμένει αγκάθι καθώς οι κουρδικές δυνάμεις εξακολουθούν να στηρίζονται από την Ουάσιγκτον.

Ταυτόχρονα, η αντιπαράθεση με το Ισραήλ στενεύει τον περιφερειακό χώρο ελιγμών της Τουρκίας. Η σκληρή ρητορική της Άγκυρας για τη Γάζα δεν έχει μετατραπεί σε συγκεκριμένη στρατηγική, ενώ η διαρκής επίκληση του «ηγετικού ρόλου του Ερντογάν στον μουσουλμανικό κόσμο» χάνει σε αξιοπιστία. Η Άγκυρα εμφανίζεται ανίκανη να κεφαλαιοποιήσει τη συγκυρία, αφού ούτε η Χαμάς, ούτε οι αραβικές χώρες αναγνωρίζουν τον Ερντογάν ως τον αναντικατάστατο ηγέτη της αντίστασης. Έτσι, η Τουρκία βρίσκεται διπλά περιορισμένη από τους Κούρδους και το Ισραήλ, γεγονός που περιορίζει δραματικά τον περιφερειακό της ρόλο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εξωτερικής αδυναμίας, η εν εξελίξει υπόθεση ακύρωσης του συνεδρίου του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) δεν είναι μια «απλή» εσωκομματική διαμάχη, αλλά μια διαδικασία που μπορεί να ανατρέψει τον ίδιο τον χάρτη της πολιτικής σκηνής. Η απόφαση του Πολιτικού Δικαστηρίου της Άγκυρας να μεταθέσει την τελική ετυμηγορία για τις 24 Οκτωβρίου δεν έφερε λύση, αλλά παράταση αγωνίας.

Η πιθανότητα να ακυρωθεί το συνέδριο του 2023 και να επιστρέψει στην ηγεσία ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, απειλεί όλες τις πολιτικές δυνάμεις. Γιατί αν ένα πολιτικό δικαστήριο μπορεί να ακυρώνει εκλογές μέσα σε κόμμα, τότε αύριο μπορεί να αμφισβητήσει και την ίδια τη βούληση των πολιτών. Δεν είναι τυχαίο ότι Τούρκοι αναλυτές μιλούν διαρκώς πλέον για «δικαστικό πραξικόπημα».

Η οποία δημοκρατία επικρατούσε στην Τουρκία τις τελευταίες δυο δεκαετίες διαβρώνεται πλέον συστηματικά και με σχέδιο, είπαν συνομιλητές της Real στην Τουρκία. Η βούληση της κάλπης ακυρώνεται με διοικητικά και δικαστικά μέσα. «Η χώρα κυβερνάται πια όχι με την κάλπη αλλά με φακέλους δικογραφιών», είπε χαρακτηριστικά Τούρκος αναλυτής. Αυτό σημαίνει ότι η βασική αρχή της μεταπολεμικής Τουρκίας — η ασφάλεια των εκλογών από το 1950 και μετά — μπαίνει στο στόχαστρο. «Αν οι πολίτες αισθανθούν ότι η ψήφος τους δεν μετράει, τότε η πολιτική νομιμοποίηση θα εκραγεί», προειδοποίησε ο ίδιος.

Οικονομία: οι αριθμοί δεν συγχωρούν

Η αγορά ήταν η πρώτη που αντέδρασε στην αναβολή της απόφασης για το CHP. Την ημέρα που το δικαστήριο ανέβαλε την απόφαση, ο δείκτης BIST-100 εκτινάχθηκε κατά 6,06%, οι τράπεζες +5%. Το μήνυμα είναι σαφές: κάθε αναστολή δικαστικής επέμβασης μεταφράζεται σε ανάσα. Όμως τα θεμελιώδη μεγέθη είναι ζοφερά. Οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν: μόνο μέσα στον Σεπτέμβριο η Κεντρική Τράπεζα έχει «κάψει» πάνω από 11 δισ. δολάρια από τα συναλλαγματικά αποθέματα για να συγκρατήσει την ισοτιμία. Τα καθαρά διαθέσιμα αποθέματα κυμαίνονται μόλις μεταξύ 45 και 54 δισ. δολαρίων, ποσό ανεπαρκές για μια χώρα με τεράστιες εξωτερικές υποχρεώσεις. Ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από 65% ετησίως, ενώ η τουρκική λίρα συνεχίζει την υποτίμησή της.

Οι πολίτες το βιώνουν καθημερινά: αυξήσεις σε ενοίκια, τρόφιμα, καύσιμα. Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, το 71% δηλώνει ότι «δεν βγαίνει οικονομικά στο τέλος του μήνα», ενώ το 64% θεωρεί ότι η κυβέρνηση «δεν έχει σχέδιο για την οικονομία». Αυτά τα ποσοστά μεταφράζονται σε πολιτική οργή.

Η κοινωνία βρίσκεται και αυτή σε ασφυκτική πίεση. Καλλιτέχνες, συγγραφείς και δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν διώξεις για δηλώσεις ή έργα ετών, όπως η πρόσφατη περίπτωση της σεναριογράφου Μερβέ Γκιοντέμ που συνελήφθη για μια συνέντευξη του 2021. Η κουλτούρα ποινικοποιείται, η ελευθερία έκφρασης συρρικνώνεται. Ταυτόχρονα, η εγκληματικότητα ανεβαίνει

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση προβάλλει το αφήγημα μιας νέας ειρηνευτικής διαδικασίας με το Κουρδικό. Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί μιλά για ένα σχέδιο «Τρομοκρατία-Ελεύθερη Τουρκία», η Βουλή έχει συστήσει ειδική «Επιτροπή Εθνικής Αλληλεγγύης, Αδελφοσύνης και Δημοκρατίας», και στο τραπέζι βρίσκονται μέτρα για αποστράτευση του PKK και ακόμα και ο «νόμος ελπίδας» για τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν. Ωστόσο, μέχρι τώρα, όλα αυτά παραμένουν στα χαρτιά και δεν έχει γίνει ακόμα καμία ουσιαστική αλλαγή, κανένα ουσιαστικό βήμα από καμία πλευρά.

Η πολιτική φθορά της κυβέρνησης είναι εμφανής. Στην έρευνα της AREA (Αύγουστος 2025), ο Ερντογάν συγκεντρώνει 41,7% απέναντι στον Μανσούρ Γιαβάς που φτάνει το 58%. Απέναντι στον Εκρέμ Ιμάμογλου, ο Ερντογάν μένει στο 43,2% ενώ ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης αγγίζει το 56,8%. Ακόμα και ο Οζγκιούρ Οζέλ, αν και πιο αδύναμος, πλησιάζει τον Πρόεδρο με 48% έναντι 52%.

Σε επίπεδο κομμάτων, το AKP βρίσκεται περίπου στο 28-31% και έρχεται οριακά δεύτερο μετά το CHP. Το φιλοκουρδικό DEM είναι περίπου στο 10%, το MHP στο 9% και το ΙΥΙ κάτω από το 7%. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν μια κοινωνία ενδεχομένως έτοιμη να στραφεί αλλού, αλλά που παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα θεσμικό πλαίσιο και στα αφηγήματα του καθεστώτος περί «μεγαλείου» της Τουρκίας που μπορούν να διαστρεβλώνουν, ακόμα και να ακυρώνουν τη λαϊκή βούληση.

Η Τουρκία του Ερντογάν σήμερα βρίσκεται σε τριπλή κρίση: πολιτική, οικονομική και κοινωνική. Το κράτος δικαίου διαλύεται μέσα σε δικαστικά παιχνίδια, η οικονομία κατρακυλά υπό το βάρος ελλείμματος και πληθωρισμού, και η κοινωνία πιέζεται ανάμεσα σε φτώχεια, εγκληματικότητα και λογοκρισία. Οι αριθμοί της οικονομίας, τα στατιστικά εγκληματικότητας και οι δείκτες των δημοσκοπήσεων δείχνουν το ίδιο πράγμα: το σύστημα φτάνει στα όριά του.